Island of Lost Souls (1932) - Een eiland gevuld met controverses

Poster of Lost Souls (1935)

Door: Michiel

Island of Lost Souls, naar het boek ‘The Island of Dr. Moreau’ van H.G. Wells, opent met de op zee drijvende drenkeling Edward Parker (Richard Arlen) die na een schipbreuk wordt opgepikt door kapitein Davies. Als enkele dagen later op zee goederen op een passerend schip van Dr. Moreau worden afgeleverd wordt Parken na onenigheid met kapitein Davies overboord gegooid. Dr. Moreau rest niets anders dan Parker samen met zijn aangevulde lading, dat voornamelijk bestaat uit exotische dieren, mee te nemen naar zijn geheime eiland.

Eenmaal op het eiland aangekomen ontdekt Parker de reden tot geheimzinnigheid omtrent de locatie van het eiland. Zo staat het eiland, zoals later blijkt, op geen enkele kaart aangegeven. Het eiland blijkt het ‘wetenschappelijk’ speelterrein te zijn voor de gevluchte Engelse bioloog en wetenschapper Dr. Moreau. Hij voert hier controversiële experimenten uit op de aanwezige populatie dieren. Moreau’s ultieme doelstelling is om een dier te transformeren tot mens. De aanwezige populatie bestaat dan ook uit het netto resultaat van Moreau’s experimenten. Half mens half dier die de wetenschapper weet te indoctrineren met een door hemzelf geschreven manifest waarin hij zichzelf de rol van  oppergod heeft toegekend. Moreau behandeld zijn creaties met brute onderdrukking en zonder mededogen, zo ook de enkelen die hij tot zijn cortège rekent en die voor hem het vuile werk moeten opknappen. Eén ieder die zich niet wenst te houden aan de regels wordt onderworpen aan nieuwe experimenten in Moreau’s laboratorium, ook wel bekend als ‘the house of pain’.

Lota - Island of Lost Souls

Moreau’s magnum opus betreft zonder twijfel de prachtige Lota, half panter half vrouwmens, gespeeld door Kathleen Burke (The Lion Man 1936, The Lives of a Bengal Lancer 1935). Moreau stelt zonder schroom de mensenschuwe Lota ter beschikking aan Parker om erachter te komen of zij beschikt over, naar zijn mening, de ultieme menselijke emotie: de liefde. Wulps kruipt de schaarsgeklede en sexy Lota meerdere malen tegen Parker aan die zich, ondanks dat hij al een vriendin heeft, bijna overgeeft aan zijn lustgevoelens. Natuurlijk wordt Parker gered door moreel besef (de held…) en de ontdekking dat Lota geen mens is maar half dier. De scène is zo subtiel opgezet dat het Parker nauwelijks kwalijk valt te nemen dat hij bijna toegaf aan de seksuele temptaties van de sensuele en schaarsgeklede Lota.

Een sterk script en verbluffende cinematografie

 Het scenario, geschreven door science fiction legende Philip Wylie (1902 - 1971), is weinig complex en de archetypische karakterrollen in de film komen bij vlagen simplistisch over. Maar het is de non-conformistische aanpak van regisseur Erle C. Kenton die tot de verbeelding spreekt. Kenton lijkt zich niet te generen om met de nodige regelmaat de film te vullen met scènes die bol staan van seksuele insinuaties. Waarschijnlijk beschermd door de kwalificatie fictie stonden de studiobazen van Paramount Pictures ook meer toe.

De verbluffende cinematografie, waar de met een oscar bekroonde cameraman Karl Struss verantwoordelijk voor was, spreekt ook tot de verbeelding. Struss stond ook bekend om zijn verbluffende camerawerk in films zoals ‘Sunrise: A Song of Two Humans’ (1927) en Charlie Chaplin’s ‘The Great Dictator’ (1940). De beelden die op locatie op zee werden opgenomen spreken tot de verbeelding. Struss wist de opkomende mist in de ochtend goed vast te leggen en ook de studio-opnames komen prachtig tot hun recht als een aaneenschakeling van dromerige scènes.

Island of Lost Souls

Deze beeldenpracht dient met name de sensuele en de ronduit erotische insinuaties die in diverse scènes van het witte doek spatten. Alsof de film zelf de controverses niet schuwt passeren hier met speels gemak talloze gevoelige en ethische kwesties de revue. Wanneer is er sprake van onzedelijk gedrag, wanneer krijgen de experimenten op dieren een onethisch karakter? Waar ligt de grens waar de wetenschap ophoudt en plaatsmaakt voor abusievelijk gedrag?

Controverses resulteert tot censuur

De Amerikaanse regisseur Erle C. Kenton (1896–1980) heeft met Island of Lost Souls een klein meesterwerk afgeleverd. De film werd geproduceerd door Paramount Pictures in een tijdperk waar science fiction en horrorfilms gretig aftrek vonden in met name de Verenigde Staten en Europa. Fictie of niet, menig science fiction- en horrorfilm konden de strenge criteria opgesteld door de verschillende filmcommissies niet weerstaan. Waar gespeeld werd met controverses konden films vaak rekenen op het stigma immoreel, en dus, ongewenst. Zo werd Island of Lost Souls tot driemaal toe in Engeland verbannen en kon de film in de tijd ook niet worden vertoond in Nederland, Duitsland, Hongarije, Indië, Italië, Letland, Nieuw-Zeeland, Singapore, Zuid Afrika en Tasmanië.

De met een oscar bekroonde acteur Charles Laughton (Ruggles of Red Gap 1935, Witness for the Prosecution 1957, Spartacus 1960) speelt zijn rol met verve en steelt overduidelijk de show. Met zijn corpulente lichaamsbouw is Laughton echt een verschijning, hij weet op sublieme wijze de aan ijdeltuiterij lijdende en geesteszieke Moreau neer te zetten.

De auteur H.G. Wells zelf moest niets hebben van deze verfilming, de auteur was van mening dat de horrorelementen in de film de diepere, en meer filosofische, betekenis van het verhaal overtroffen. Decennia later kan de conclusie worden getrokken dat H.G. Wells destijds niet kon vermoeden dat zijn boodschap die in essentie wel degelijk verankerd ligt in het script vandaag de dag nog immer als zeer actueel beschouwd kan worden. Daarom doet Wells mijns inziens de film met zijn kritiek tekort, de film stelt juist op geheel eigen wijze diverse standpunten, zo ook filosofische, ter discussie.

Een tijdloos verhaal

Met recht kan worden gesteld dat een combinatie bestaande uit de eigenzinnige en non-conformistische regisseur Erle C. Kenton, de cinematografisch vernuftige Karl Struss, de tot de verbeelding acterende Charles Laughton en een goed geschreven scenario door science fiction legende Philip Wylie samen het fundament vormden waardoor een klein meesterwerk werd geboren.

Island of Lost Souls is een film die ondanks de eenvoudige opbouw in tegenstelling tot H.G. Wells zijn kritiek wel degelijk actuele standpunten weet aan te snijden en de toeschouwer weet mee te nemen in een verhaal dat tot de verbeelding spreekt en vele vragen oproept. Dit laatste mede omdat de diepere betekenis van de film vragen oproept, conventionele opvattingen ter discussie stelt en daarmee de tand des tijds wist te doorstaan omdat dezelfde vragen die de film in 1932 opriep vandaag de dag nog steeds actueel blijken te zijn.

Trailer: